Badania diagnostyczne

Diagnostyka okulistyczna » Badania diagnostyczne

Badania okulistyczne w diagnostyce

Łacińskie słowo „diagnosis” znaczy rozpoznanie.
Postawienie prawidłowego rozpoznania stanowi cel pracy lekarza każdej specjalności, ponieważ umożliwia wdrożenie właściwego leczenia. Diagnostyka wykorzystuje wszystkie dostępne osiągnięcia techniczne – aparaturowe, które oprócz wiedzy i doświadczenia lekarza wspomagają leczenie pacjenta.
W okulistyce spotykamy się obecnie z bardzo bogatym zapleczem aparaturowym, które przyspiesza i precyzuje postawienie prawidłowej diagnozy.
Podstawowe badanie okulistyczne wykonuje się za pomocą specjalnych testów diagnostycznych (tablice Snellena), koniecznych do określenia ostrości wzroku z bliska (30 cm) i w dal (5-6 m) oraz testów do widzenia barw (dla każdego oka osobno).
Lekarz okulista za pomocą przyrządu zwanego lampą szczelinową ogląda tzw. przedni odcinek gałki ocznej (rogówka, spojówka, komora przednia, tęczówka, soczewka) oraz przystępuje do oceny ruchomości ustawienia gałek ocznych i narządów dodatkowych gałki ocznej (powieki, oczodoły). Następnie wykonuje pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego różnymi dostępnymi aparatami. W drugim etapie przystępuje do badania tylnego odcinka oka, do którego zalicza sie m. in. ocenę „dna oka” (siatkówka, naczyniówka, nerw wzrokowy). Służy do tego wziernik okulistyczny lub specjalne soczewki. W tych badaniach wykorzystywana jest głównie tzw. technika oświetleniowa, która przez lata była modyfikowana. W miarę rozwoju różnych technik (laserowych, ultrasonograficznych, rentgenowskich-tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) nastąpił znaczny postęp w aparaturze, który obecnie ma zastosowanie w poszerzonej diagnostyce okulistycznej.
Bardzo ważnym badaniem okulistycznym jest pole widzenia, które informuje lekarza o czynności siatkówki, odbierającej wrażenia wzrokowe. Są one przekazywane do kory wzrokowej mózgu drogą nerwów wzrokowych i drogi wzrokowej. Metoda badania pola widzenia nazywana jest perymetrią. Wykonuje się ją różnego typu aparatami. Nowoczesne aparaty pozwalają skrócić czas badania i wykryć bardzo wczesne zmiany w polu widzenia nawet u pacjentów z zaćmą. Badanie to ma zastosowanie w diagnostyce różnych chorób oczu (jaskra, zmiany zwyrodnieniowe i zapalne siatkówki, odwarstwienia siatkówki, choroby nerwu wzrokowego, różne schorzenia neurologiczne).
W nowoczesnej diagnostyce okulistycznej do badań podstawowych zalicza się badanie ultrasonograficzne oka (USG), które służą do oceny głównie tylnego odcinka gałki ocznej a w wybranych wskazaniach również do oceny przedniego odcinka – biomikroskopia ultradźwiękowa (UBM). Badanie USG wykonuje się w przypadku braku możliwości oceny wziernikowej siatkówki i innych struktur oka. Jest ono nieinwazyjne i powtarzalne i niezwykle cenne w diagnozowaniu m. in. odwarstwień siatkówki, guzów wewnątrzgałkowych, krwotoków do różnych części gałki ocznej. Aparaty ultrasonograficzne służą również do obliczania mocy wszczepianych soczewek wewnątrzgałkowych (po usunięciu zaćmy), oceny długości gałki, struktur oczodołu, itd. Angiografia fluoresceinowa i indocyjaninowa należy do badań inwazyjnych, wykonywanych z użyciem kontrastu podawanego dożylnie. Służy do oceny naczyń krwionośnych i krążenia naczyniówkowego oraz wykrywania wszelkich patologii dna oka. Wskazaniem do wykonania tego cennego badania diagnostycznego są stany zapalne siatkówki, schorzenia nerwu wzrokowego, nowotwory łagodne i złośliwe siatkówki i naczyniówki, zmiany naczyniowe tj. zatory, zakrzepy, retinopatia cukrzycowa, nadciśnieniowa, różnego typu zmiany zwyrodnieniowe siatkówki. Angiografia fluoresceinowa ma również szerokie zastosowanie w określeniu postaci klinicznej zwyrodnienia plamki związanego
z wiekiem, celem kwalifikacji do terapii fotodynamicznej (PDT). Badania elektrofizjologiczne stanowią następną grupę badań czynności siatkówki i kory mózgowej i są obiektywnym testem funkcji narządu wzroku. Należą do nich elektroretinografia (ERG), która jest zapisem reakcji elektrycznej siatkówki na bodziec świetlny. Badanie wzrokowych potencjałów wywołanych (VER), które ocenia odpowiedzi elektryczne kory mózgowej na bodziec świetlny. Badania te są nieocenione w wykrywaniu szeregu dysfunkcji występujących w obrębie siatkówki i nerwu wzrokowego np. choroby zapalne, zwyrodnieniowe, stany pourazowe, zatrucia oraz służą do kwalifikacji do operacji różnych patologii oka. We współczesnej diagnostyce okulistycznej szczególne miejsce zajmują techniki laserowe. Zalicza się do nich m. in. badania topografii laserowej nerwu wzrokowego (TopSS i GDx), które są badaniami nieinwazyjnymi i dostarczają obiektywnych informacji o wielu parametrach szczególnie ważnych w diagnostyce jaskry i chorobach nerwu wzrokowego. Cała grupa badań diagnostycznych służy przy kwalifikacji pacjentów w tzw. chirurgii refrakcyjnej (likwidacja wad wzroku) oraz do diagnostyki chorób rogówki. Są to komputerowe wideokeratografy, autorefraktometry, aberrometry, mikroskopy konfokalne, które oceniają przyżyciowo zarówno powierzchnię jak i strukturę rogówki. Obecnie diagnostyka okulistyczna jest bardzo rozbudowana i niejednokrotnie wymaga konsultacji wielu specjalistów.
W tym artykule wymieniono jedynie najważniejsze grupy badań okulistycznych. Należy pamiętać, że to lekarz okulista po przeprowadzeniu wywiadu i podstawowego badania kwalifikuje i kieruje pacjenta do poszerzonej, celowej diagnostyki.

 

Na podstawie artykułu opublikowanego w Gazecie Wyborczej dn. 22 stycznia 2005r. dodatek "Zdrowie i Uroda" s. 19